Archive | January, 2015

Я умею (русский язык)

18 Jan

Я умею (русский язык)
Задание: выберите любой видеоматериал, видеоновость с сайта http://www.vesti.ru/ или любого другого новостного сайта, просмотрите его и своими словами передайте его содержание ( вид деятельности: аудирование- письмо). Не забудьте указать ссылку на видеоматериал. Образец видеоматериала……

В данном видеоматериале рассказывается о расстреле российским солдатом армянскую семью. Говорится, что подозреваемый был задержан на границе с Турцией и признал свою вину. Ведется совместное расследование дела. http://www.vesti.ru/videos/show/vid/632551/cid/1/#/video/http%3A%2F%2Fplayer.rutv.ru%2Fiframe%2Fvideo%2Fid%2F1163536%2Fstart_zoom%2Ftrue%2FshowZoomBtn%2Ffalse%2Fsid%2Fvesti%2FisPlay%2Ftrue%2F%3Facc_video_id%3D632551

Задание: из своих блогов или электронных тетрадей ( из тетрадей перенесите в блог) найдите образцы заданий на основе прочитанного текста, когда вы читали произведение и на его основе писали сочинение или эссе. ( вид деятельности: чтение- письмо)
https://sargsyanelen.wordpress.com/2014/09/10/115/

Задание для тех, кто не находит подобных заданий в своих тетрадях:
С сайтов новостей найдите актуальную, интересную информацию, прочитайте ее и своими словами передайте ее краткое содержание, а также выскажите вашу точку зрения к прочитанному. Не забудьте указать ссылку на текст. Образцы подобного текста: 1 2 3

В данном материале говорится, что в Германии легкий самолет упал в жилом районе. Есть две жертвы, находившиеся на борту спортивного самолета. Пострадавших среди местных жителей нет. По счастливой случайности самолет не задел домов. Крушение произошло в городе Рехбергхаузене. Причины авиакатастрофы пока не известны.
http://www.vesti.ru/doc.html?id=2285831

Задание: выскажите свое мнение на проблему использования натуральных- искусственных елок. ( вид деятельности: говорение- письмо). Можете прочитать вот эту статью.
По-моему необходимо использовать искусственные елки, так-как это не вредит окружающей среде. Каждый год вырубаются тысячи красивых елок по всему миру под Новый год. Этому нужно поставить конец.

Задание: укажите ссылку из вашего блога подобной работы по переводу.
https://sargsyanelen.wordpress.com/2014/11/03/116/

https://sargsyanelen.wordpress.com/2014/12/05/123/

https://sargsyanelen.wordpress.com/2015/01/11/%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%B8%D0%B7%D1%83%D0%BC%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0-1/

Ես կարողանում եմ (կենսաբանություն)

18 Jan

Ես կարողանում եմ կարդալ դասերը, հասկանալ և պատմել: Դուրս գրել համացանցից օգտակար տեղեկություն: Կարողանում եմ ուշադիր լսել ուսուցչին և հասկանալ դասը: Նաև կարողանում եմ փորձեր կատարել և նկարահանել դրանք: Կարողանում եմ մանրադիտակով օգտվել: Գիտեմ մարդու օրգանիզմի կառուցվածքը, թե ինչն է մարդու առողջությանը օգտակար, իսկ ինչը՝ վնասակար:

Ես կարողանում եմ (մաթեմատիկա)

18 Jan

Ես կարողանում եմ համակարգ և համախումբ լուծել, կարողանում եմ և հանրահաշվական և երկրաչափական սինուս, կոսինուս, տանգենս, կոտանգենս-ով խնդիրներ և վարժություններ լուծել, կարողանում եմ ապացուցել եռանկյունների նմանությունները և հավասարությունները: Ես կարողանում եմ լուծել թվաբանական պրոգրեսիաներ: Ես կարողանում եմ որոշել եռանկյան, ուղղանկյան և քառակուսու մակերեսը և պարագիծը:

Ես կարողանում եմ (աշխարհագրություն)

18 Jan

Ես կարողանում եմ դասը կարդալ, հասկանալ և պատմել: Կարողանում եմ համացանցից տեղեկություն հանել և նյութ ստեղծել, գիտեմ քարտեզի վրա բոլոր մայրցամաքների, խոշոր քաղաքների, ծովերի, օվկիանոսների, սարերի, կղզիների տեղերը: Կարողանում եմ կողմնորոշվել տարածքում՝ որոշելով արևմուտքն, արևելքն, հյուսիսն ու հարավը:

Ես կարողանում եմ (ֆիզիկա)

16 Jan

Ես կարողանում եմ ֆիզիկայի դասերը կարդալիս, հասկանալ և բացատրել։ Կարողանում եմ ֆիզիկայի դասաժամին լաբորատորիայում օգտվել ինձ ծանոթ սարրքերից ու պահպանել անվտանգության կանոնները։ Կարողանում եմ դիտել փորձերը, հասկանալ և եզրակացնել։ Կարողանում եմ ֆիզիկայի վերաբերյալ նյութեր պատրաստել (տեսագրություններ և ձայնագրություններ) անել։   Նաև կարողանում եմ համացանցից տարբեր նյութեր գտնել,  թարգմանել և տեղադրել իմ բլոգում,  կամ միջին դպրոցում։

 

Ես կարողանում եմ (երգ)

15 Jan

Ես կարողանում եմ երգել https://www.youtube.com/watch?v=R_KXeaCfZoU

Ես կարողանում եմ պարել https://www.youtube.com/watch?v=UGndKIRvWfE

Ես կարողանում եմ (պատմություն)

15 Jan

թվարկել
1. Թվարկել հայոց առաջին հանրապետության ստեղծման պատճառներն ըստ կարևորության սանդղակի;
Հայաստանի անկախության համար հայ ժողովութդը պարտական էր ազատագրական իր տեվական պայքարին, իսկ կոնկրետ պարագայում Սարդարապատի, Բաշ Ապարանի, Ղարաքիլիսայի հաղտական հերոսամարտերն, չնայած Մայիսյան հերոսամարտերին, այդուհանդերձ, մահացու վտանգը արևելահայության գլխից լիովին չեր վերացել: Մայիսի վերջին սկսվեցին հայ-թուրքական բանակցությունները: Հունիսի 4-ին կնքվեց Բաթումի հաշտության պայմանագիրը Հայաստանի Հանրապետության և Օսմանյան Թուրքիայի միջև:
Անկախ պետականության վերականգնումը պայմաններ ստեղծեցազգային վերածնության ու զարգացման համար:

Նկարագրել
4. Նկարագրել 1918-1920թթ.-ի Երևանի մեկ օրը;
1920թ. հոկտեմբերի 30-ին աշնանը մենք փախանք կարսից և թուրքերը գրավեցին Կարսը՝ գերելով մոտ 3.000 զինվորների և զինվորական ու քաղաքացիական բարձրաստիճան անձանց։ Երեք օր անընդմեջ թուրքերը Կարսում զբաղված էին իրենց հատուկ վայրագություններով, որոնց զոհ գնացին մոտ 6000 հայեր այդ ժամանակ մեր բանակն ուներ 40.000 զինվոր։

սահմանել
1. Սահմանել ,,Քաղաքացիական պատերազմ,, հասկացությունը;
քաղաքացիական պատերազմը, որպես «բռնի ուժի գործադրմամբ կոնֆլիկտ պետության ներսում, կազմակերպված խմբերի հակամարտություն, որոնք ձգտում են իշխանության գալ կենտրոնում կամ մարզում, կամ ձգտում են փոփոխել պետական քաղաքականությունը»։ Այն պահը, երբ քաղաքացիական խռովությունները դառնում են քաղաքացիական պատերազմ, բավականին վիճելի է։
Եթե որպես չափանիշ ընդունվի տարեկան հազար և ավելի զոհերի առկայությունը, ապա 1816-1997 թվականներին եղել է շուրջ 213 քաղաքացիական պատերազմ, որոնցից 104-ը տեղի են ունեցել 944-1997 թթ.։ Եթե օգտագործենք ավելի մեղմ չափանիշ՝ ընդհանրապես հազար զոհ, ապա 1945-2007 թվականներին տեղի են ունեցել ավելի քան 90 քաղաքացիական պատերազմներ, որոնցից 20-ը 2007թ.-ի դրությամբ դեռ շարունակվում էին։
Ժնևյան համաժողովները չեն ներառում «քաղաքացիական պատերազմ» տերմինի սահմանումը, սակայն ներառում են չափանիշներ, որոնց համար հակամարտությունը կարող է ընդունվել որպես «ոչ միջազգային բնույթի զինված ընդհարում», որը ներառում է նաև քաղաքացիական պատերազմներ։
Գոյություն ունի 4 չափանիշ․

ապացուցել
3. Ապացուցել, որ առաջին հանրապետության կործանումն անխուսափելի չէր;
Սարդարապատի հերոսամարտով կյանքի կոչված Հա յաս –
տա նի Հան րա պե տու թյունը կարճատև կյանք ունեցավ, գո –
յա տևեց ընդամենը եր կու սու կես տարի։ Հա նրապետությունը
ծա նր ժառանգություն ստացավ։ Ա ռաջին աշ խարհամարտի
տա րիներին կազմալուծվել, քայքայվել էր տն տեսու թյու նը,
եր կիրը լցվել էր Մեծ եղեռ նից մազապուրծ հա զա րա վոր
գաղ թա կան նե րով, շարունակվում էին ճնշում ները Ռու սաս –
տա նի և Թուր քիայի կողմից։ Ան կախություն ձեռք բերած
հան րա պե տու թյունը փոր ձեց վերականգնել եր կրի տն տե սու –
թյունն ու միջազգային հա րա բե րու թյունները, սակայն չհասց-
րեց մեծ բարեփոխումներ կատարել՝ 1920 թ. վերջին Հա –
յաստանում հաս տատվեցին խորհրդային կարգեր։

կազմել ժամանակագրություն

5. Կազմել առաջին հանրապետության ժամանակագրությունը:

1918 թվական
• 1918թ. հուլիսի 24-ին հրապարակվեցՀՀ անդրանիկ կառավարության կազմը. վարչապետ՝Հովհաննես Քաջազնունի (Իգիթխանյան), արտաքին գործերի նախարար՝ Ալեքսանդր Խատիսյան, ներքին գործերի նախարար՝ Արամ Մանուկյան, ֆինանսների նախարար՝ Խ. Կարճիկյան, զինվորական նախարար՝ գեներալՀովհաննես Հախվերդյան, արդարադատության նախարար՝ Գ. Պետրոսյան։

• 1918թ. հուլիսին Հայաստանի ազգային դրոշ ընդունվեց եռագույնը (կարմիր, կապույտ, նարնջագույն)։
• 1918թ. օգոստոսի 1-ին Երևանի քաղաքային ակումբի դահլիճում տեղի ունեցավ Հայաստանի խորհրդի անդրանիկ նիստի հանդիսավոր բացումը՝ հյուրերի և 46 պատգամավորի մասնակցությամբ, որի կազմը ձևավորվել էր Ազգային խորհրդի եռապատկումով ու այլազգիների ներգրավումով. 38 հայ, 6 թուրք-թաթար, մեկ ռուս և մեկ եզդի։
• 1918թ. հոկտեմբերի 30-ին Մուդրոսում կնքվեց զինադադար Անտանտի և Օսմանյան կայսրության միջև, որով Օսմանյան կայսրությունը ճանաչեց իր պարտությունը և դուրս եկավ Առաջին համաշխարհային պատերազմից։
• 1918թ. նոյեմբերին ՀՅԴ-ն և ՀԺԿ-ն կազմեցին կոալիցիոն կառավարություն։
• 1918թ. դեկտեմբերին Վրաստանը գրավեց Ախալքալաքը և Լոռին։
• 1918թ. դեկտեմբերի 5-ին սկսվեց հայ-վրացական պատերազմը։ Հայկական բանակը Դրոյիգլխավորությամբ կարճ ժամանակում Վրաստանին հասցրեց ծանր հարված։
• 1918թ. դեկտեմբերի 23-ին հայկական զորքերն ամրացան Սադախլոում։
• 1918թ. դեկտեմբերի 31-ին կողմերի միջև կնքվեց համաձայնագիր զինադադարի մասին։
• 1918թ. աշնանից մինչև 1919թ. գարուն սովի և համաճարակների հետևանքով մահացավ մոտ 150.000 մարդ։
1919 թվական[խմբագրել]
• 1919թ. փետրվարին երկրի ծանր դրությունը Հայաստանի խորհրդին ստիպեց դիմել Եվրոպայի և ԱՄՆ-ի օգնությանը։
• 1919թ. մայիսի 16-ին ՀՀ նախարարների խորհուրդը Երևանում համալսարան հիմնելու վերաբերյալ որոշում ընդունեց։
• 1919թ. հունիսի 21-23-ը Հայաստանում կայացան առաջին և միակ խորհրդարանական ընտրությունները։ Ընտրվեցին խորհրդարանի 80 անդամներ (այդ թվում՝ 3 կին), որոնցից 72-ը ՀՅԴ անդամներ էին, 4-ը՝ էսեռներ, 1-ը՝ անկուսակցական, 2-ը՝ թուրք-թաթարներ և 1-ը՝ եզդի։
• 1919թ. հուլիսին Հայաստանում բռնկվեց թուրք-թաթարական ընդհանուր խռովություն, որի համարԹուրքիան և Ադրբեջանը ջանք չէին խնայել։
• 1919թ. աշնանը հայ-ադրբեջանական ընդհարումներ են տեղի ունեցել Զանգեզուրի համար։ ՄիայնԱնդրանիկի, ապա՝ Դրոյի ձեռնարկած համառ ջանքերի շնորհիվ հաջողվեց պահպանել Զանգեզուրը։
1920 թվական[խմբագրել]
• 1920թ. հունվարի 19-ին Անտանտի Գերագույն խորհուրդը փաստացիորեն ճանաչեց Հայաստանիանկախությունը։
• 1920թ. հունվարի 31-ին Ալեքսանդրապոլի (այժմ՝ Գյումրի) առևտրային դպրոցի շենքում մեծ շուքով կատարվեց Հայաստանի համալսարանի բացման հանդիսավոր արարողությունը։
• 1920թ. մարտին ստեղծվեց երդվյալ ատենակալների դատարանը։
• 1920թ. ապրիլին ստեղծվեց ազգային դրամը։
• 1920թ. ապրիլին խորհրդային զորքերը մտան Ադրբեջան և այնտեղ հաստատեցին խորհրդային կարգեր։
• 1920թ. մայիսի 1-ին Երևանում և մի շարք այլ քաղաքներում տեղի ունեցան հակակառավարական ցույցեր։
• 1920թ. մայիսի 5-ին խորհրդարանի արտակարգ նիստում հրաժարական տվեց Ալեքսանդր Խատիսյանիկառավարությունը։ Ընտրվեց նոր կառավարություն Համազասպ (Համո) Օհանջանյանիգլխավորությամբ։
• 1920թ. հուլիսին ՀՀ կառավարությունը հաստատեց ՀՀ զինանշանը, որը հեղինակել էին Ալեքսանդր Թամանյանը և Հակոբ Կոջոյանը։ Օրհներգ ընդունվեց Միքայել Նալբանդյանի «Մեր հայրենիք» երգը, որի երաժշտության հեղինակն էր Բարսեղ Կանաչյանը։
• 1920թ. օգոստոսի 10-ին Փարիզի արվարձան Սևրում Առաջին համաշխարհային պատերազմում հաղթած երկրների և սուլթանական Թուրքիայի ներկայացուցիչների միջև կնքվեց հաշտության պայմանագիր։ Նրանով Հայաստանը Թուրքիայի կողմից ճանաչվում էր իբրև ազատ և անկախ պետություն։
• 1920թ. աշնանը հայկական բանակն ուներ 40.000 զինվոր։
• 1920թ. սեպտեմբերին Բաքվում տեղի ունեցավ Արևելքի ժողովուրդների I համագումարը, որտեղ հարց բարձրացվեց Ռուսաստանի ու Թուրքիայի մեջտեղից վերացնել հայկական սեպը։
• 1920թ. սեպտեմբերի 23-ին սկսվեց հայ-թուրքական պատերազմը։ ՀՀ վրա հարձակված թուրքական բանակի հարվածային ուժը Քյազիմ Կարաբեքիրի 15-րդ կորպուսն էր, որն ուներ 30 հազար զինվոր։
• 1920թ. հոկտեմբերի 14-ին Խորհրդային Ռուսաստանի ղեկավարությունը որոշում ընդունեց Հայաստանըխորհրդայնացնելու մասին։
• 1920թ. հոկտեմբերի 30-ին թշնամին գրավեց Կարսը՝ գերելով մոտ 3.000 զինվորների և զինվորական ու քաղաքացիական բարձրաստիճան անձանց։ Երեք օր անընդմեջ թուրքերը Կարսում զբաղված էին իրենց հատուկ վայրագություններով, որոնց զոհ գնացին մոտ 6000 հայեր։
• 1920թ. նոյեմբերի 18-ին կնքվեց զինադադարի համաձայնագիր, որի պայմանները խիստ ծանր էին ՀՀհամար։
• 1920թ. նոյեմբերի 23-ին Համազասպ (Համո) Օհանջանյանի կառավարությունը հրաժարական տվեց և կազմվեց նորը՝ Սիմոն Վրացյանի գլխավորությամբ։ Այն կոալիցիոն էր և կազմված էր էսեռների հետ։
• 1920թ. նոյեմբերի 24-ին Ալեքսանդրապոլում սկսվեցին հայ-թուրքական հաշտության բանակցություններ, որոնք ավարտվեցին դեկտեմբերի 2-ի լույս 3-ի գիշերը, այն բանից հետո, երբՀայաստանն արդեն խորհրդայնացել էր, իսկ ՀՀ կառավարությունը հրաժարվել էր իշխանությունից։Ալեքսանդրապոլի պայմանագրով Թուրքիային էր անցնում 1914թ. դրությամբ Արևելյան Հայաստանի մեջ մտնող ավելի քան 20.000 կմ2 տարածք՝ Կարսը, Սարիղամիշը, Կաղզվանը, Արդահանը, Օլթին,Սուրմալուի գավառը։ Փաստորեն հայ-թուրքական սահմանն անցնելու էր Ախուրյան և Արաքս գետերի հունով։ Իսկ Նախիջևանի, Շարուրի, Շահթախթի շրջանները ժամանակավորապես հանձնվում էին Թուրքիային, մինչև որ այնտեղ կանցկացվեր հանրաքվե, որին Հայաստանը չպետք է մասնակցեր։
• 1920թ. նոյեմբերի 29-ին խորհրդային բանակը և Բաքվում կազմավորված Հայաստանիռազմահեղափոխական կոմիտեն, որի նախագահն էր բոլշևիկ Սարգիս Կասյանը, մտան Իջևան, որտեղ հայտարարեցին դաշնակցական կառավարության տապալման և Հայաստանի խորհրդայնացման մասին։
• 1920թ. դեկտեմբերի 2-ին Երևանում ստորագրվեց համաձայնագիր։ Դրանով Հայաստանը հռչակվում էրխորհրդային սոցիալիստական հանրապետություն, իշխանությունը անցնում էր ժամանակավորռազմահեղափոխական կոմիտեին։
• 1920թ. դեկտեմբերին ռուսների կողմից ձերբակալվեցին ՀՀ բանակի 1.000-ից ավելի սպաներ, այդ թվումԹովմաս Նազարբեկյանը, Մովսես Սիլիկյանը և ուրիշներ, որոնց ոտքով քշեցին Ալավերդի՝ ճանապարհին նրանցից ոմանց սպանելով, բոլորին ծաղր ու ծանակի ենթարկելով։ Ապա ձերբակալվածներին ուղարկեցին Բաքվի և Ռուսաստանի բանտեր։ 1921թ. փետրվարին Դիլիջանի շրջանում գնդակահարվեցին Սարդարապատի ճակատամարտի մեծ թվով հերոսներ, այդ թվում՝ Դանիել Բեկ-Փիրումյանը։ Նրա եղբայր Պողոս (Պավել) Բեկ-Փիրումյանը, չդիմանալով կտտանքներին ու նվաստացումներին, ինքնասպանություն գործեց։

նկարագրել

Նկարագրել 1918-1920թթ.-ի Երևանի մեկ օրը;
1920թ. հոկտեմբերի 30-ին աշնանը մենք փախանք կարսից և թուրքերը գրավեցին Կարսը՝ գերելով մոտ 3.000 զինվորների և զինվորական ու քաղաքացիական բարձրաստիճան անձանց։ Երեք օր անընդմեջ թուրքերը Կարսում զբաղված էին իրենց հատուկ վայրագություններով, որոնց զոհ գնացին մոտ 6000 հայեր այդ ժամանակ մեր բանակն ուներ 40.000 զինվոր։

Ես կարողանում եմ (հայոց լեզու)

15 Jan

Ես կարողանում եմ կարդալ, լսել, հասկանալ, անգիր սովորել, վերլուծել, լրացուցիչ աշխատանք կատարել (թարգմանել), նյութ ստեղծել:

Պարտադիր աշխատանք https://docs.google.com/document/d/1zGb-o9o4E4M9N_RnsG9L3Dk3GFvVa7jyy77vpTq7hSo/edit
Ես պարտադիր աշխատանքից արել եմ գործնական քերականության գրքից բոլոր վարժությունները նաև համացանցից տեղեկություններ հանել և այլն:

Լրացուցիչ աշխատանք (թարգմանություններ)
https://sargsyanelen.wordpress.com/2014/12/05/123/

https://sargsyanelen.wordpress.com/2014/11/03/116/

https://sargsyanelen.wordpress.com/2015/01/11/%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%B8%D0%B7%D1%83%D0%BC%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0-1/

Ես կարողանում եմ (արվեստ)

14 Jan

Ես կարողանում եմ թվարկել կերպարվեստի ճյուղերը (բնանկար, ծովանկար, դիմանկար, սրբապատկեր, նատյուրմորտ, ինքնանկար,)
Ես կարողանում եմ թվարկել արվեստի ճյուղերը (գծագրություն, նկարչություն, քանդակագործություն, երգ, պար, խեցեգործություն) գիտեմ շատ նկարիչների (Ժակ Լուի, Լեոնարդո դա Վինչի, Վան Գոգ, Երվանդ Քոչար, Մինաս Ավետիսյան, Մարտիրոս Սարյան, Հովհաննես Այվազովսկի)
Ես գիտեմ քանդակագործների (Երվանդ Քոչար, Մոմիկ, Լեվոն Թոքմաջյան, Դավիթ Բեջանյան, Հովհաննես Աճեմյան, Դավիթ Երևանցի)

Ես կաողանում եմ նյութ ստեղծել – https://sargsyanelen.wordpress.com/2014/12/05/127/

Волшебник Изумрудного города глава 1

11 Jan

Сказка Александра Волкова

Волш ебник Изумрудного города

1. Ураган

Среди обширной канзасской степи жила девочка Элли. Ее отец фермер Джон, целый день работал в поле, мать Анна хлопотала по хозяйству.

Жили они в небольшом фургоне, снятом с колёс и поставленном на землю.

Обстановка домика была бедна: железная печка, шкаф, стол, три стула и две кровати. Рядом с домом, у самой двери, был выкопан «ураганный погреб». В погребе семья отсиживалась во время бурь.

Степные ураганы не раз уже опрокидывали легонькое жилище фермера Джона. Но Джон не унывал: когда утихал ветер, он поднимал домик, печка и кровати ставились на места, Элли собирала с пола оловянные тарелки и кружки – и всё было в порядке до нового урагана.

Вокруг до самого горизонта расстилалась ровная, как скатерть, степь. Кое где виднелись такие же бедные домики, как и домик Джона.

Вокруг них были пашни, где фермеры сеяли пшеницу и кукурузу.

Элли хорошо знала всех соседей на три мили кругом. На западе проживал дядя Роберт с сыновьями Бобом и Диком. В домике на севере жил старый Рольф. Он делал детям чудесные ветряные мельницы.

Широкая степь не казалась Элли унылой: ведь это была её родина. Элли не знала никаких других мест. Горы и леса она видела только на картинках, и они не манили её, быть может, потому, что в дешевых Эллиных книжках были нарисованы плохо.

Когда Элли становилось скучно, она звала весёлого пёсика Тотошку и отправлялась навестить Дика и Боба или шла к дедушке Рольфу, от которого никогда не возвращалась без самодельной игрушки.

Тотошка с лаем прыгал по степи, гонялся за воронами и был бесконечно доволен собой и своей маленькой хозяйкой. У Тотошки была чёрная шерсть, остренькие ушки и маленькие забавно блестящие глазки. Тотошка никогда не скучал и мог играть с девочкой целый день.

У Элли было много забот. Она помогала матери по хозяйству, а отец учил её читать, писать и считать, потому что школа находилась далеко, а девочка была ещё слишком мала, чтобы ходить туда каждый день.

Однажды летним вечером Элли сидела на крыльце и читала вслух сказку. Анна стирала бельё.

«И тогда сильный, могучий богатырь Арнаульф увидел волшебника ростом с башню, – нараспев читала Элли, водя пальцем по строкам. – Изо рта и ноздрей волшебника вылетал огонь…»

– Мамочка, – спросила Элли, отрываясь от книги. – А теперь волшебники есть?

– Нет, моя дорогая. Жили волшебники в прежние времена, а потом перевелись. Да и к чему они? И без них хлопот довольно…

Элли смешно наморщила нос.

– А всё-таки без волшебников скучно. Если бы я вдруг сделалась королевой, то обязательно приказала бы, чтобы в каждом городе и в каждой деревне был волшебник. И чтобы он совершал для детей всякие чудеса…

– Какие же, например? – улыбаясь, спросила мать.

– Ну, какие… Вот, чтобы каждая девочка и каждый мальчик, просыпаясь утром, находили под подушкой большой сладкий пряник… Или… – Элли с укором посмотрела на свои грубые поношенные башмаки. – Или чтобы у всех детей были хорошенькие легкие туфельки.

– Туфельки ты и без волшебника получишь, – возразила Анна. – Поедешь с папой на ярмарку, он и купит…

Пока девочка разговаривала с матерью, погода начала портиться.

Как раз в это самое время в далекой стране за высокими горами колдовала в угрюмой глубокой пещере злая волшебница Гингема.

Страшно было в пещере Гингемы. Там под потолком висело чучело огромного крокодила. На высоких шестах сидели большие филины, с потолка свешивались связки сушёных мышей, привязанных к верёвочкам за хвостики, как луковки. Длинная толстая змея обвилась вокруг столба и равномерно качала плоской головой. И много ещё всяких странных и жутких вещей было в обширной пещере Гингемы.

В большом закопчённом котле Гингема варила волшебное зелье. Она бросала в котёл мышей, отрывая одну за другой от связки.

– Куда это подевались змеиные головы? – злобно ворчала Гингема, – не все же я съела за завтраком?.. А, вот они, в зеленом горшке! Ну, теперь зелье выйдет на славу!.. Достанется же этим проклятым людям! Ненавижу я их! Расселились по свету! Осушили болота! Вырубили чащи! Всех лягушек вывели! Змей уничтожили! Ничего вкусного на земле не осталось! Разве только червячком да паучком полакомишься!

Гингема погрозила в пространство костлявым иссохшим кулаком и стала бросать в котёл змеиные головы.

– Ух, ненавистные люди! Вот и готово моё зелье на погибель вам! Окроплю леса и поля, и поднимется буря, какой ещё на свете не бывало!

Гингема подхватила котёл за ушки и с усилием вытащила его из пещеры. Она опустила в котёл большое помело и стала расплескивать вокруг свое варево.

– Разразись, ураган! Лети по свету, как бешеный зверь! Рви, ломай, круши! Опрокидывай дома, поднимай на воздух! Сусака, масака, лэма, рэма, гэма!.. Буридо, фуридо, сэма, пэма, фэма!..

Она выкрикивала волшебные слова и брызгала вокруг растрёпанным помелом, и небо омрачалось, собирались тучи, начинал свистеть ветер. Вдали блестели молнии…

– Круши, рви, ломай! – дико вопила колдунья. – Сусака, масака, буридо, фуридо! Уничтожай, ураган, людей, животных, птиц! Только лягушек, мышек, змеек, паучков не трогай, ураган! Пусть они по всему свету размножатся на радость мне, могучей волшебнице Гингеме! Буридо, фуридо, сусака, масака!

И вихрь завывал всё сильней и сильней, сверкали молнии, оглушительно грохотал гром.

Гингема в диком восторге кружилась на месте, и ветер развевал полы её длинной мантии…

Вызванный волшебством Гингемы ураган донёсся до Канзаса и с каждой минутой приближался к домику Джона. Вдали, у горизонта, сгущались тучи, поблескивали молнии.

Тотошка беспокойно бегал, задрав голову, и задорно лаял на тучи, которые быстро мчались по небу.

– Ой, Тотошка, какой ты смешной, – сказала Элли. – Пугаешь тучи, а ведь сам трусишь!

Пёсик и в самом деле очень боялся гроз. Он их уже немало видел за свою недолгую жизнь.

Анна забеспокоилась.

– Заболталась я с тобой, дочка, а ведь, смотри-ка, надвигается самый настоящий ураган…

Вот уже ясно стал слышен грозный гул ветра. Пшеница на поле прилегла к земле, и по ней, как по реке, покатились волны.

Прибежал с поля взволнованный фермер Джон.

– Буря, идет страшная буря! – закричал он. – Прячьтесь скорее в погреб, а я побегу загоню скот в сарай!

Анна бросилась к погребу, откинула крышку.

– Элли, Элли! Скорее сюда! – кричала она.

Но Тотошка, перепуганный рёвом бури и беспрестанными раскатами грома, убежал в домик и спрятался там под кровать, в самый дальний угол.

Элли не захотела оставить своего любимца одного и бросилась за ним в фургон.

И в это время случилась удивительная вещь.

Домик повернулся два или три раза, как карусель. Он оказался в самой середине урагана. Вихрь закружил его, поднял вверх и понёс по воздуху.

В дверях фургона показалась испуганная Элли с Тотошкой на руках. Что делать? Спрыгнуть на землю? Но было уже поздно: домик летел высоко над землёй…

Ветер трепал волосы Анны. Она стояла возле погреба, протягивала вверх руки и отчаянно кричала. Прибежал из сарая фермер Джон и бросился к тому месту, где стоял фургон. Осиротевшие отец и мать долго смотрели в тёмное небо, поминутно освещаемое блеском молний…

Ураган все бушевал, и домик, покачиваясь, нёсся по воздуху. Тотошка, потрясённый тем, что творилось вокруг, бегал по тёмной комнате с испуганным лаем. Элли, растерянная, сидела на полу, схватившись руками за голову. Она чувствовала себя очень одинокой. Ветер гудел так, что оглушал её. Ей казалось что домик вот-вот упадет и разобьётся. Но время шло, а домик всё ещё летел. Элли вскарабкалась на кровать и легла, прижав к себе Тотошку. Под гул ветра, плавно качавшего домик, Элли крепко заснула.

 

 

 

 

Հեքիաթ Ալեքսանդր Վոլկովի

Զմրյուխտյա քաղաքի հրաշագործը

1. Փոթորիկ

Ընդարձակ Կանզասյան արտի մեջ ապրում էր Էլլի աղջիկը: Նրա հայրը՝ ագարակատեր Ջոնը, ամբողջ օրը աշխատում էր դաշտում, մայրը՝ Աննան, տնային գործերով էր զբաղվում: Ապրում էին նրանք ոչ այդքան մեծ ֆուռգոնում՝ անվադողերը հանած և դրված գետնին: Տնակը աղքատ էր.  երկաթե վառարան, պահարան, սեղան, երեք աթոռ և երկու մահճակալ: Տան կողքը՝ հենց դռան մոտ, կար փորված <<փոթորկի նկուղ>>: Նկուղում  ընտանիքը պատսպարվում էր փոթորիկների ժամանակ: Դաշտային փոթորիկները բազմիցս արդեն շրջել էին ագարակատեր Ջոնի թեթև տունը: Բայց  Ջոնը չէր հուսահատվում, երբ քամին հանգստանում էր, նա բարձրացնում էր տնակը, վառարանը և մախճակալը դրվում էին իրենց տեղերը, Էլլին հավաքում էր հատակից թուրջե ափսեները և բաժակները. և ամեն ինչ կարգին էր մինչև նոր փոթորիկը: Շուրջը՝ մինչև հորիզոնը, սփռված էր սփռոցի պես հարթ արտը: Հեռվում երևում էին Ջոնի տնակի պես ուրիշ տնակներ: Նրանց շուրջը կային մարգագետիններ, որտեղ ագարակատերերը ցանում էին ցորեն և եգիպտացորեն: Էլլին լավ ճանաչում էր երեք մղոնի վրա ապրող բոլոր հարևաններին: Արևմուտքում ապրում էր քեռի Ռոբերտը իր Բոբ և Դիկ որդիների հետ: Հյուսիսի տնակում ապրում էր ծեր Ռոլֆը: Նա երեխաների համար պատրաստում էր քամու ջաղացներ: Լայնատարած արտը Էլլիին տխուր չէր թվում. չէ որ դա իր հայրենիքն էր: Էլլին ուրիշ  վայր չէր էլ ճանաչում: Սարեր և անտառներ նա տեսել էր միայն նկարների վրա, և նրանք իրեն չէին էլ հրապուրում, միգուցե, որովհետև Էլլիի էժանագին գրքերում նրանք վատ էին պատկերված: Երբ Էլլին ձանձրանում էր, ապա կանչում էր իր զվարճալի Տոտոշկա շնիկին և գնում էր այցելելու Դիկին և Բոբին կամ գնում էր Ռոլֆ պապիկի մոտ, որտեղից երբեք չէր վերադառնում առանց ինքնաշեն խաղալիքի: Տոտոշկան հաչոցով թռվռում էր արտով մեկ, վազում էր ագռավների ետևից և անսահման գոհ էր ինքն իրենից և իր փոքրիկ տիրուհուց: Տոտոշկան ուներ սև մորթի, սուրոտ ականջներ և փոքրիկ զվարճալի փայլող աչքեր: Տոտոշկան երբեք չէր ձանձրանում և կարող էր խաղալ աղջկա հետ ամբողջ օըր: էլլին ուներ շատ հոգսեր: Նա օգնում էր մայրիկին տան գրծերում, իսկ հայրիկը սովորեցնում էր նրան կարդալ, գրել և հաշվել, որովհետև դպրոցը հեռու էր գտնվում, իսկ աղջիկը դեռ շատ փոքր էր, որպեսզի գնար անյտեղ ամեն օր: Մի ամառային երեկո Էլլին նստած էր պատշգամբում և բարձրաձայն կարդում էր մի հեքիաթ: Աննան լվացք էր անում:<<Եվ այդ ժամանակ ուժեղ, հզոր հսկա Առնաուլֆը տեսավ աշտարակի չափ հրաշագործին,՚՚՚՚՚՚՚՚՚՚՚՚՚՚-երգելով կարդում էր Էլլին, մատիկը տողերով տանելով:

– Մայրիկ, – հարցրեց Էլլին, անջատվելով գրքից: – իսկ հիմա հրաշագործներ կա՞ն:

_ Ոչ, չկան, իմ սիրելիս: Առաջ կային հրաշագործներ , բայց հետո վերացան:  Իսկ  ինչու՞ են նրանք հարկավոր:

Էլլին ծիծաղելի կծկեց քիթը:

– Բայց առանց հրաշագործների ձանձրալի է: Եթե ես հանկարծ դառնայի թագուհի, ապա անպայման կհրամայեի, որ ամեն մի քաղաքում և ամեն մի գյուղում լիներ մի հրաշագործ: Եվ որ նա երեխաների համար կատարեր տարբեր հրաշքներ:

– Օրինակ ինջպիսի՞ – ժպտալով հարցրեց մայրիկը:

-Դե ինչպիսին… որ յուրահանչյուր աղջիկ կամ տղա առավոտյան արթնանալիս բարձի տակ գտներ մի մեծ քաղցրավենիք…կամ…

Էլլին նախատինքով նայեց իր կոպիտ մաշված ոտնամաններին: Կամ էլ, որ բոլոր երխաները ունենային գեղեցիկ և թեթև կոշիկներ:
– Կոշիկներ դու առանց հրաշագործի էլ կստանաս, – առարկեց Աննան: – հայրիկիդ հետ կգնաս տոնավաճառ և նա կգնի քեզ համար…

Մինչ աղջիկը խոսում եր մայրիկի հետ, եղանակը սկսեց փչանալ: Հենց այդ ժամանակ բարձր սարերի ետևի մի հեռավոր երկրում, մի խորը և մռայլ քարանձավում կախարդում էր չար կախարդ Գինգեման: Գինգեմայի քարանձավում շատ վախենալի էր: Այնտեղ առաստաղից կաղված էր մի  հսկա կոկորդիլոսի խրտվիլակ: Այնտեղ բարձր ձողերի վրա նստած էին բուեր, առաստաղից կախված էին չորացրած մկների կապոցներ, թելերով կապված պոչիկներից ինչպես սոխերը: Երկար և հաստ օձը փաթաթվել էր սյան շուրջ և մերթընդմերթ ճոճում էր տափակ գլուխը: Եվ էլի շատ տարօրինակ սարսափելի իրեր կային Գինգեմայի  ընդարձակ քարանձավում: Մեծ սևացած կաթսայի մեջ Գինգեման եփում եր կախարդական հեղուկ: Նա գցում էր կաթսայի մեջ մկներ, պոկելով մեկը մյուսի ետևից կապերը:

-Որտե՞ղ են կորել օձի գլուխները? – չար փնթփնթաց Գինգեման, -չէ որ ես բոլորը չեմ կերել նախաճաշին: Ահա նրանք կանաչ թասի մեջ են: Հիմա և հեղուկ շատ լավ կստացվի: Այդ անիծված մարդիկ դեռ կտեսնեն: Զզվում եմ նրանցից: Տարածվել են ամբողջ աշխարհով մեկ: Չորացրել են բոլոր ճահիճները: Կտրել են բոլոր անտառները: Բոլոր գորտերին վերացրել են: Օձերին ոչնչաղրել են: Ոչ մի համեղ բան չեն թողել այս աշղարհում: Միայն որդերն ու սարդերն են մնացել: Գինգեման բարձրացրեց իր չորացած և ոսկորոտ բունցքը և սպառնաց օդում և սկսեց օձի գլուխները գցել կաթսայի մեջ:

– Ախ, անտանելի մարդիկ: Ահա և պատրաստ է իմ հեղուկ ի մահ ձեզ: Կցանեմ անտառները և դաշտերը, և կբարձրանա փոթորիկը, ինչպիսին դեռ երբևէ չի եղել: Գինգեման վերցրեց բռնիչներից կաթսան և ջանք գործադրելով դուրս հանեց այն քարանձավից: Նա թաթախեց իր մեծ ցախավելը կաթսայի մեջ և սկսեց թափ տալ շուրջը իր եփուկը: Բարձրացիր փոթորիկ, թռի աշխարհի շուրջ ինչպես գազազած կենդանի: Պոկիր, քանդիր, ջարդիր: Շուռ տուր տներ, բարձրացրու երկինք: Սուսակա, մասակա, լեմա, ռեմա, գեմա: Բուրիդո, Ֆուրիդո, սեմա, պեմա, ֆեմա: Նա գոռում էր կախարդական բառերը և թափահարում իր ցախավելը, երկինքը մթնում էր, ամպերը հավաքվում էին, սկսում էր փչել քամին: Հեռվում բոցկլտում էին կայծակները:

-Քանդի, պոկի, ջարդի –  գոռաց կաղարդը վայրի ձայնով,- Սուսակա, մասակա, բուրիդո, ֆուրիդո: Վերացրու փոթորիկ մարդկանց, կենդանիներին, թռչուններին: Միայն ձեռք չտաս գորտերին, մկներին, օձերին, սարդերին: Թող նրանք տարաշվեն ամբողջ աշխարհով մեկ ի ուրախություն ինձ, մեծն կախարդիս՝ Գինգեմային: Բուրիդո, ֆուրիդո, սուսակա, մասակա:  Եվ քամին փչեց ավելի ու ավելի ուժգին, փայլում էին կայծակները, խլացնող գոռում էր ամպը: Գինգեման վայրի հրճվանքից պտտվում էր տեղում, իսկ քամին թափահարում էր նրա թիկնոցի փողկերը: Կախարդանքից առաջացած փոթորիկը հասավ մինչև Կանզաս և ամեն  րոպե մոտենում էր Ջոնի տնակի մոտ: Հեռվում , հորիզոնի մոտ ամպերն էին կուտակվում և փայլատակում կայծակները: Տոտոշկան անհանգիստ վազվզում էր, գլուխը վեր ցցած, զվարճալիորեն հաչում ամպերի վրա, որոնք սլանում էին երկնքով:

– Վայ, Տոտոշկա, ինչ զվարչալի ես դու, ասաց Էլլին- Վախեցնում ես ամպերին, իսկ ինքդ էլ վախենում ես: Շնիկը իսկապես շատ էր վախենում ամպրոպներից: Նա իր կարճ կյանքի ընթացքում արդեն շատ էր դրանք տեսել: Աննան անհանգստացավ:

-Շատ զրուցեցինք աղջիկս, նայիր տես իսկական փոթորիկ է մոտենում.. Ահա արդեն պարզ սկսվեց լսվել քամու ուժգին ձայնը: Ցորենը արտում կպավ գետնին և նրա վրայով ինչպես գետի վչայով սլացան ալիքները: Արտից վերադարձավ անհանգստացած Ջոնը:

-Փոթորիկ է, մոտենում է ահավոր փոթորիկ, – գոչեց նա,- արագ թաքնվեք նկուղում, իսկ ես վազեմ անասուններին մառանը մտցնեմ: Աննան նետվեց նկուղի մոտ, բացեց դուռը:

-Էլլի, Էլլի: Արագ այստեղ,; գոռում էր նա: Բայց Տոտոշկան , փոթորկի ձայնից և ապրոպի գոռոցից վախեցած թաղավ տուն և թաքնվեց այնտեղ մահճակալի տակ, ամենահեռավոր անկյունը: Էլլին չուզեց թողնել իր սիրելի շնիկին միայնակ և վազեց դեպի ֆուրգոնը: Եվ այդ պահին պատահեց մի զարմանալի բան: Տնակը պտտվեց երկու կամ երեք անգամ ինչպես կարուսել. Նա հայտնվեց փոթորկի  կենտրոնում: Քամին պտտեց այն, բարձրացրեց վեր և տարավ երկնքով: Տան շեմին երևաց վախեցած Էլլին Տոտոշկային գրկած: Ինչ անել: Թռնել ներքև: Բայց արդեն ուշ էր. տնակը թռչում էր բարձր երկնքում: Քամին խառնում էր Աննայի մազերը: Նա կանգնած էր նկուղի մոտ, ձեռքերը վեր պարզած և հուսահատ գոռում էր: Մառանից վազեց ագարակատեր Ջոնը և նետվեց այն վայրը, որտեղ Ֆուրգոնն էր: Որբացած հայրն ու մայրը երկար նայում էին մութ երկնքին,որը րոպե առ րոպե բոցավառվում էր կայծակներից…  Փոթորիկը դեռ շարունակվում էր, և տնակը, ճոճվելով երկնքում,  սլանում էր: Տոտոշկան, հուզված նրանից, թե ինչ էր կատարվում իր շուրջը, վազվզում էր մութ սենյակում և հաչում: Էլլին, հուսահատ նստած էր գետնին, գլուխը ձեռքերով բռնած: Նա իրեն շատ միայնակ էր զգում: Քամին այնպես էր սվսվացնում, որ խլեցնում էր նրան: Նրան թվում էր, որ տնակը հիմա կընկնի և կքանդվի: Բայց ժամանակը գնում էր, իսկ տնակը դեռ թռչում էր: Էլլին բարձրացավ մահճակալին և պառկեց իրեն մոտեցնելով Տոտոշկային: Քամու ձայնի տակ, որը սահուն ճոճում էր տնակը, Էլլին խորը քնեց: